-

Stalagmit

Gospodarka i polityka w starożytności cz 4. Gospodarka okresu hellenistycznego

Podbój Imperium Perskiego przez Aleksandra Macedońskiego otworzył wielkie możliwości dla handlu, spekulacji iekonomicznej ekspansji Greków. Uruchomione i puszczone w obieg rynkowy zostały masy kruszców (szacowane na 5 tys. ton srebra i złota) gromadzone przez Achemenidów przez prawie 300 lat w skarbcach Suzy i Persepolis. Greckie standardy monetarne oraz system miar i wag upowszechniły się na Wschodzie. Nastąpił ogólny wzrost produkcji rolnej i rzemieślniczej. Niektóre regiony wyspecjalizowały się w produkcji określonych towarów (np. Babilonia- zboża, tkanin, bitumenu, Fenicja- purpury i szkła). Szlaki handlowe połączyły świat Śródziemnomorski z dalekimi krajami Wschodu: z Iranem, Indiami i Arabią. Szlak Jedwabny połączył go z Chinami. Aleksandryjskie towary takie jak szklane i fajansowe pojemniki na wino rozchodziły się daleko od miejsca ich powstania. Wzrost ilości wraków statków handlowych na Morzu Śródziemnym od 200 r. po Chr. świadczy o wzroście intensywności handlu morskiego w tej epoce.

Archiwum papirusów Zenona z Egiptu świadczy o wprowadzaniu istotnych innowacji technicznych w rolnictwie: nowe techniki irygacji i melioracji oparte na mechanizmach, płodozmian, użycie pługów z żelaznym krojem, wprowadzenie do uprawy nowych odmian zboża i drzew owocowych. Rozszerzono zasięg uprawy winorośli i oliwki. Powstawały traktaty agronomiczne, zwłaszcza na terenie państwa Pergamonu. Pisali je nawet władcy: Hireon II z Syrakuz i król Pergamonu Attalos III. Najbardziej rzucającą się w oczy cechą gospodarki hellenistycznej jest dalszy rozwój produkcji na rynek i dalekosiężnego handlu. Wiele miast żyło właściwie tylko z handlu, tak jak Rodos, której dochody pochodziły z handlu z Egiptem. Kolonie greckie nad Morzem Czarnym wyspecjalizowały się w eksporcie zboża, bydła, miodu, wosku i niewolników. W zamian importowały głównie oliwę i wino. Wspomniane towary rozchodziły się w amforach z Aleksandrii, Rodos, Knidos i Delos. Popularna stała się czarna, błyszcząca ceramika ateńska i odciskane w formach czary megaryjskie. Wzorce produkcji szybko się rozchodziły i ceramika hellenistyczna stała się bardzo ujednolicona. Klienci na całym omawianym obszarze cenili także ozdobne figurki z manufaktury w Tanagrze. Ośrodkami produkcji biżuterii stały się Aleksandria, Antiochia i Tarent. Wzrosło użycie monety, którą teraz wybijały wszystkie mniejsze i większe państwa nad Morzem Śródziemnym. Najemnicy celtyccy przywieźli pierwsze greckie monety do zaalpejskiej Europy, dzięki czemu narodziło się tam miejscowe mennictwo. Większość (79 %)skarbów monetarnych zawierających starożytne monety greckie zostało pogrzebanych w ziemi w okresie od 330 do 31 r. p. Chr. Rozkwit przeżyły w epoce hellenistycznej spółki kupców i armatorów, mające swoje siedziby i przedstawicielstwa we wszystkich ważniejszych portach. Były one jednocześnie stowarzyszeniami religijnymi. Spółki Egipcjan i mieszkańców Tyru są poświadczone w Atenach już w 330 r. po Chr., potem spotykamy firmy Sydończyków, Aleksandryjczyków i mieszkańców Berytosu, działających na Delos, w Demetrias, Efezie, Milecie i w innych miejscach. Pojawiły się też firmy zakładane przez Italików (Hermistai, Poseidoniastai, Apolloniastai). Upowszechniły się nowe praktyki i rozwiązania ekonomiczne, takie jak pożyczka handlowa, rodyjskie prawo morskie regulujące handel morski, czy przewodniki dla kapitanów statków i kupców (periploi), ułatwiające nawigację i handel.

Liczne miasta skorzystały z intensyfikacji wymiany i rozkwitły w kluczowych punktach dróg handlowych (np. Palmyra, Delos, Spasinu Charax). W państwie Lagidów w Egipcie rozwinął się rodzaj państwowego kapitalizmu. Urzędnicy królewscy kontrolowali zarówno liczne majątki ziemskie jak i warsztaty rzemieślnicze. Istniały warsztaty będące własnością króla. Szczególnie starannie nadzorowane było wytwarzanie towarów eksportowych: papirusu, tkanin lnianych, oleju i zboża. Produkcja była starannie protokołowana i dozorowana w celu zapewnienia państwu jak najwyższych dochodów, tak by w dyspozycji króla znalazły się jak największe środki finansowe. Grecy obecni w Egipcie w dużej liczbie znajdowali pracę w administracji, zajmowali się bankowością i operacjami finansowymi, czerpali dochody z majątków ziemskich i rzemiosła. Wprowadzili w nowym kraju wiele innowacji technicznych począwszy od rozpowszechnienia żelaznych narzędzi, a skończywszy na zainstalowaniu urządzeń nawadniających: kół wodnych i śrub Archimedesa. Dzięki Grekom upowszechniło się w Egipcie użycie monety i bankowość oraz grecki system miar i wag. Okres hellenistyczny był czasem rozszerzania wielkiego wspólnego rynku obejmującego w tej epoce znaczną część Europy, północną Afrykę, Bliski Wschód, Azję Środkową i subkontynent Indii. Po szlakach handlowych podróżowały statki i karawany kupieckie wożąc towary z różnych zakątków ówczesnego świata. W epoce rzymskiej ten wielki obszar gospodarczy jeszcze się rozszerzył.

Literatura

Trade, Traders and the Ancient City, (eds.) Parkins H., Smith Ch., 1998, London, New York.

The Oxford Handbook of Engineering and Technology in the Classical World, (eds.) Oleson J. P., 2008, Oxford, New York.

Morley N., 2007, Trade in Classical Antiquity, Cambridge, New York.

Migeotte L., The Economy of the Greek Cities. From the Archaic Period to the Early Roman Empire, 2009, Berkeley.

Rostovtzeff M., The Social and Economic History of the Hellenistic World, 1953, Oxford.

Scheidel W., Morris I., Saller R. The Cambridge Economic History of the Graeco-Roman World, Cambridge 2007.

Wałek-Czernecki T., Historia gospodarcza świata starożytnego, 1948, Warszawa.

Ziółkowski A. Historia Powszechna. Starożytność, Warszawa 2009.

Srebrna tetradrachma z Rodos (ok. 316 przed Chr.)

Naczynia produkowane masowo, tzw. czarki megaryjskie z II w. przed Chr.

Rekonstrukcja starożytnej Aleksandrii

Typowa amfora rodyjska, IV w. przed Chr.

Schematyczna mapa najważniejszych (nie wszystkich) szlaków handlowych okresu hellenistycznego

Rekonstrukcja miasta i portu na wyspie Delos, ośrodku handlu, bankowości i najważniejszym porcie przeładunkowym Morza Śródziemnego w III-I w. przed Chr.



tagi: okres hellenistyczny  gospodarka  handel  historia świata  morze śródziemne 

Stalagmit
18 sierpnia 2017 12:53
14     2146    5 zaloguj sie by polubić
komentarze:
Aquilamagna @Stalagmit
18 sierpnia 2017 15:00

Chyba cz. 4 (a nie 3. w tytule)

Czytam wszystkie z pasją, więc mi nie umknęło. :)

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @Aquilamagna 18 sierpnia 2017 15:00
18 sierpnia 2017 15:01

Dziękuję bardzo, już poprawiłem.

zaloguj się by móc komentować

tadman @Stalagmit
18 sierpnia 2017 20:21

Dla mnie mistrzostwem starożytnego rzemiosła jest złoto Scytów, ale tetradrachma też niczego sobie.

zaloguj się by móc komentować

parasolnikov @Stalagmit
21 sierpnia 2017 09:54

Czytam z opóźnieniem.
Możesz wytłumaczyć co to znaczy:


79% skarbów monetarnych zawierających monety greckiej zostało pogrzebanych w Ziemi w okresie od 330 do 31 r. p. Chr

 

Czy chodzi o monety odnalezione? Czy to jakiś rodzaj spekulacji?

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @parasolnikov 21 sierpnia 2017 09:54
21 sierpnia 2017 10:16

Dzięki za uważne czytanie. Już poprawiłem błąd. Teraz jest:

Większość (79 %) skarbów monetarnych zawierających starożytne monety greckie zostało pogrzebanych w ziemi w okresie od 330 do 31 r. p. Chr.

Mam nadzieję, że teraz jest to zrozumiałe.

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @tadman 18 sierpnia 2017 20:21
21 sierpnia 2017 10:17

Sporo złotych przedmiotów znalezionych w grobach scytyjskich zostało wykonanych na zamówienie przez greckich rzemieślników.

zaloguj się by móc komentować

parasolnikov @Stalagmit 21 sierpnia 2017 10:16
21 sierpnia 2017 10:28

No już rozumiem, nie wiem czy ta zmiana była konieczna :) Ale już rozumiem dzięki :)

zaloguj się by móc komentować

chlor @Stalagmit
21 sierpnia 2017 23:30

Właściwie kiedy Grekom przeszło? Kiedy przestali być czołówką cywilizacji, a ten stan trwa do dziś?

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @chlor 21 sierpnia 2017 23:30
22 sierpnia 2017 06:43

Właściwie to bardzo długo im nie przeszło. W czasach Cesarstwa Rzymskiego stanowili elitę finansową i intelektualną, zwłaszcza na wschodzie. O Bizancjum wiedzą wszyscy, ale nawet po 1453 roku Grecy potrafili się w imperium osmańskim nieźle urządzić. Do początków XX w. byli jedyną prawdziwą elitą na Bałkanach. Byli właścicielami ziemskimi, kupcami, a zwłaszcza bankierami i finansistami (w tej dziedzinie skutecznie konkurowali z Żydami). Zdominowali kraje bałkańskie, np. w Bułgarii większość książek w XVIII w. drukowano po grecku). Ogromne znaczenie zyskali fanarioci z Konstantynopola, przez pewien czas rządzili nawet Mołdawią. Nawet w Polsce w XVI w. wielkiego majątku dorobił się kupiec z Kandii na Krecie, Konstanty Korniakt, mieszkający we Lwowie. Myślę, że początkiem upadku była rzeź Greków w zachodniej Azji Mniejszej w czasie i zaraz po I wojnie światowej, z kulminacją w postaci spalenia Smyrny w 1922 r.  w czasie kiedy angielskie i francuskie okręty stały w porcie. Grecy, mieszkający w Azji Mniejszej od XII w. przed Chr. zostali wymordowani albo wypędzeni. Było to podobne nieszczęście, jak utrata przez Polskę Kresów, bo w Anatolii no raz jak bardzo zamożni i kulturalni Grecy, była to kolebka ich kultury (Homer, filozofowie, początki greckiego chtześcijaństwa).

zaloguj się by móc komentować

tadman @Stalagmit 21 sierpnia 2017 10:17
22 sierpnia 2017 07:59

Dziwiło mnie, że lud koczowniczy, jakim byli Scytowie, miał tak świetnie opanowaną sztukę wytopu i obróbki metali. Po Twojej uwadze poradziłem się ciotki Wiki i widać, że w kulturze Scytów mieszały się wpływy greckie, a nawet sarmackie. To zapewne musi być ciekawe poletko dla archeologa, historyka, czy historyka sztuki. Dzięki za zwrócenie uwagi.

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @tadman 22 sierpnia 2017 07:59
22 sierpnia 2017 13:46

Warto zauważyć, że Kimmerów i Scytów uzbrajały kaukaskie i pontyjskie ośrodki metalurgiczne. Oni często korzystali z usług obcych metalurgów. 

zaloguj się by móc komentować

ainolatak @Stalagmit
22 sierpnia 2017 14:14

Czy wiadomo gdzie na mapie Delos był bank? 7?

Będąc w Taranto, na tyle zachwyciła mnie muzyka i ludzie, że do głowy nie przyszło, by szukać choćby wzmianek o niesamowitej, kiedyś tam wytwarzanej złotej biżuterii....a ona może kobiecie zaprzeć dech... teraz trzeba szukać jej po "zwycięskich" muzeach

http://local-moda.blogspot.com/2012/11/ancient-jewelry-from-british-museum.html

https://www.google.pl/search?biw=1707&bih=1133&tbm=isch&sa=1&q=ancient+tarentum+greek+jewlery&oq=ancient+tarentum+greek+jewlery&gs_l=psy-ab.3...48127.54205.0.54571.16.16.0.0.0.0.86.1008.16.16.0....0...1.1.64.psy-ab..0.3.240...0i8i30k1.Ur6awBPSK78#imgrc=sCdnHogIjaDTkM:&spf=1503403305251

 

zaloguj się by móc komentować

ainolatak @Stalagmit
22 sierpnia 2017 14:30

oślepiło mnie z tą lokalizacją....złoty budynek na terenie 12?

zaloguj się by móc komentować

Stalagmit @ainolatak 22 sierpnia 2017 14:30
22 sierpnia 2017 16:43

Bankierzy zwykle otwierali swoje kantory na agorach, czyli rynkach (na planie numery 45 i 7) a także w porcie, ale funkcję banku pełniła także świątynia Apollina (12).

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować